Stichting Al Amal   de Hoop

Zorg aan Islamitische gehandicapten in Nederland

De islamitische godsdienst gaat ervan uit dat elk mens gelijk is. Er bestaat geen onderscheid tussen gehandicapten en niet-gehandicapten. Ieder mens heeft recht op een menswaardig bestaan en dient door anderen geaccepteerd te worden. Elk leven is door God gegeven.

Binnen de islamitische gemeenschap is het gezin de hoeksteen van de samenleving. Het onderhouden en bijeenhouden van het gezin is een essentieel kenmerk van de islamitische cultuur.
De familie draagt de zorg voor hun naasten en gezinsleden blijven zolang mogelijk bij elkaar wonen; eerst zijn het de kinderen die bij de ouders wonen en later de ouders bij de kinderen.

Traditioneel vindt daarom de opvang van mensen met een verstandelijke handicap bij de familie zelf plaats. Het is historisch zo gegroeid en men denkt dat het zo hoort. Een gehandicapt familie-lid blijft lid van het gezin en leeft niet buiten de samenleving in een voor hun vreemde vorm van zorg.

Spanningen binnen gezinnen kunnen ontstaan wanneer ouders met een (zwaar) gehandicapt familielid niet of niet meer terug kunnen vallen op het uitgebreide familie-netwerk. Deze situatie kan o.a. ontstaan wanneer een lid van een familie verhuist (bijvoorbeeld naar Nederland). Dit kan met name door de vrouw als een belangrijk gemis ervaren worden. Zij ontbeert de ondersteuning van vrouwelijke familieleden bij de verzorging van haar kinderen.

Instemmen met een uithuisplaatsing betekent dat de ouderplicht niet wordt nageleefd, of zelfs gefaald; gehandicapte familieleden worden dus thuis gehouden. Tevens heerst het idee dat je anderen niet lastig valt of opzadelt met jouw problemen. Gelovige ouders beschouwen het krijgen van een gehandicapt kind als de wil van Allah en enkelen beschouwen het als een straf van Allah. Ze hebben iets verkeerd gedaan en daarvoor worden ze gestraft. Door gehandicapte familieleden zelf op te voeden, hoeveel moeite dat ook kost, proberen ze het weer goed te maken (vergeving-beloning).

Opvoeden is wel degelijk cultuur bepaald en binnen de islamitische gemeenschap nauw verbonden met de islam. Kinderen dienen volgens eigen tradities en geloofsregels grootgebracht te worden. De islam speelt een belangrijke rol in het leven van de meeste Islamieten in Nederland.

Er zijn twee soorten wetten waaraan moslims zich dienen te houden

A. De geloofswetten (de vijf zuilen van de islam) betreffen de volgende vijf aspecten van het geloof:

1.de geloofsbelijdenis,
2. het rituele gebed,
3. de vastenmaand Ramadan,
4. het geven van aalmoezen,
5. pelgrimstocht naar Mekka.



B. De maatschappelijke voorschriften

Deze omvatten een systeem van regelgeving ten aanzien van de maatschappelijke omgang, onder andere met betrekking tot het huwelijk, bezit en eigendom.

De Koran (de bijbel van de moslims) maakt echter een uitzondering voor verstandelijk en lichamelijk gehandicapten aangaande het naleven van geloofsregels.

Hen wordt niet kwalijk genomen dat ze zich niet aan de regels houden. Zo hoeven ze geen verantwoordelijkheid af te leggen, niet te bidden en niet te vasten. In de koran staat dat o.a. zieken, gehandicapten en reizigers onderweg niet hoeven te vasten, en laat het aan de mensen zelf over om te beslissen of zij in aanmerking komen voor vrijstelling van (een deel van) de religieuze plichten.

Mensen met een verstandelijk handicap kunnen vaak moeite hebben om het geloof op intellectueel niveau te begrijpen, maar de beleving en ervaring (spirituele kant) van de godsdienst kan van essentieel belang zijn en houvast bieden. Het is de wens van de familie en de ouders om hun (gehandicapte) kinderen op te voeden volgens hun eigen tradities. Vele islamitische families vinden dat het toch hun verantwoordelijkheid is om hun verstandelijk gehandicapt kind op te voeden volgens de islamitische geloofsovertuiging.

Het grootste deel van de Turken en Marokkanen in Nederland is moslim, maar er zijn uiteraard verschillen in de wijze waarop het geloof wordt ingevuld en nageleefd.

Maar het is bekend dat in het dagelijks leven de maatschappelijke omgangsvormen sneller aan verandering onderhevig zijn en worden afgestemd in het immigratieland eerder dan in het land van herkomst, hetgeen bevordert dat Moslims in Nederland daadwerkelijk tussen twee culturen belanden.

Uit een inventariserend onderzoek van de Provinciale Raad voor de Volksgezondheid in Zuid-Holland, dat in 1993 is uitgevoerd onder de naam: "Zij kennen ons niet en wij kennen hen niet", is gebleken dat de allochtone verstandelijk gehandicapten in geringere mate vragen naar en gebruik maken van woonvoorzieningen en dagopvang voor volwassenen.

Van intramurale opvang wordt vrijwel alleen gebruik gemaakt door zeer ernstige, vaak meervoudig, verstandelijk en lichamelijk gehandicapten.
Als redenen worden de volgende zaken aangegeven:

- een uithuisplaatsing past niet in de Turkse en Marokkaanse cultuur;
- er wordt te weinig rekening gehouden met de tradities en geloofsregels;
- geringe aansluiting bij wensen en zorgbehoefte van de doelgroep;
- onbekendheid en toegankelijkheid van het voorzieningenaanbod.

Op dit moment verblijven er in Nederland relatief gezien veel Islamitische verstandelijke gehandicapten in verschillende vormen van speciaal onderwijs en internaten. Bij het bereiken van de volwassen leeftijd verdwijnen ze uit het zorg-circuit en worden weer naar huis gehaald, waardoor ze in een isolement kunnen raken.

De reden om iemand terug halen naar huis ligt in het feit dat er zowel een angst leeft dat het kind vervreemd van de eigen cultuur raakt en 'verwesterd, als het feit dat er binnen de zwakzinnigen zorg te weinig rekening wordt gehouden met de islamitische cultuur.

Er bestaat een grote tolerantie ten opzichte van kinderen. Met name jongere kinderen hoeven zich niet zo strikt te houden aan bepaalde religieuze wetten. Dit verandert wanneer de gehandicapte de volwassen leeftijd bereikt, dan spelen bepaalde opvoedings wijzen, geloofsgewoonten een grote rol. Zo kan bv. een gemengde groep, waarin zowel mannen als vrouwen verblijven, een onaanvaardbare situatie zijn voor een gelovige ouder. Of het feit dat er varkensvlees gegeten wordt (een geloofsverbod) een reden zijn om een familie-lid naar huis te halen. Binnen de islamitische gemeenschap is het een grote stap, gezien vanuit de schaamte en het eergevoel binnen de cultuur, om een gehandicapte aan te melden bij een woonvoorziening. Ouders voelen dit als een falen en hebben het idee dat zij hierover verantwoording moeten afleggen tegenover Allah en hun naaste omgeving.

Daarnaast sluiten de bestaande gezinsvervangende huizen met bijbehorende zorg voor mensen met een verstandelijke handicap in Nederland onvoldoende aan bij de zorgvraag van islamitische burgers en de wijze waarop ze om willen gaan met en hulp bieden aan deze doelgroep. Wanneer iemand ziek is (zo worden verstandelijk gehandicapten soms beschouwd), zijn er verwachtingen dat iemand weer geneest en dus over enige tijd bv. weer een moskee kan bezoeken en zal moeten voldoen aan de religieuze verplichtingen. Tijdens zijn/haar verblijf elders mag de islamitische cultuur dus niet ontbreken. Bij een uithuisplaatsing zijn er soms verwachtingen ten aanzien van genezing. Daarnaast heerst er een grote onbekendheid over de mogelijkheden, doelstellingen en werkwijze van de verzorgingshuizen. De kloof om 'de hulp van 'buitenaf' in te roepen' en 'eigen problemen te bespreken en/of uit handen te geven' is groot.

Een beperkte groep van de islamitische gemeenschap maakt op dit moment anno 2009 gebruik van het bestaande voorzieningen aanbod binnen de gehandicapten zorg, zowel voor lichamlijk als verstandelijk gehandicapten.

Vanuit de Stichting Al-Amal (De Hoop) proberen we hierin veranderingen aan te brengen. Dat doen wij door middel van ondersteuning bieden bij het opzetten en uitvoeren van activiteiten ten behoeve van zowel verstandelijk als lichamelijke gehandicapten in Nederland. Ook geven we advies en ondersteuning aan instellingen die een Islamitische gehandicapte in huis hebben.

Hebt u hulp of informatie nodig, aarzel niet contact op te nemen met de voorzitter en de contactpersoon van onze stichting.


De heer Mohamed Achahboun
Tel: 06 - 516 007 45
E-mail: info@alamal.nl